De bouw van de spiegel van een fluitschip

Het fluitschip kenmerkt zich door het ronde achterschip met een hakkebord en een sterk invallend bovenboord, waardoor de achterzijde iets wegheeft van een peer. De verhouding tussen lengte en breedte stond redelijk vast: 4:1. Schepen hadden afmetingen van ongeveer 130–140 bij 26½–35 Amsterdamse voeten, wat neerkomt op ongeveer 37 bij 9 meter.

De maatvoering van de spiegel is deels af te leiden uit modellen en vondsten uit de Oostzee. De hoekmannen die daar zijn opgedoken, zijn ongeveer 160 cm hoog en 40 × 40 cm breed en diep. Het hakkebord van de fluit Abrahams Offerhande (waarschijnlijk een schip uit Hindeloopen dat voor de Deense kust verging) meet 170 cm hoog en 93 cm breed; de diepte varieert. Wanneer je deze maten vertaalt naar bouwtekeningen van modellen, kom je uit op een spiegel die aan de voet, boven het hellegat, ongeveer 2 meter breed en 2,5 meter hoog is.

De ornamenten waren meestal van eikenhout, al werd ook ander hout soorten gebruikt, alles wat voorhanden was.

Ornamenten van de spiegel

In tegenstelling tot de rijk versierde retourschepen en oorlogsschepen waren fluitschepen veel eenvoudiger gedecoreerd. Bij archeologisch onderzoek in de Oostzee is nog nooit een volledig bewaard gebleven spiegel aangetroffen. Voor het maken van een reconstructie is daarom veel gekeken naar schilderijen en scheepsmodellen. Een van de bekendste afbeeldingen is het schilderij “De rede van Veere”. Voor de modellen is gekeken naar de zwaan (West Fries Museum) en de fluitschip van Abel Tasman (maar ook andere modellen).

Een nadeel hiervan is dat de spiegels op schilderijen vaak sterk verkleind zijn weergegeven, waardoor veel details verloren zijn gegaan. Wel is zichtbaar dat er hoekmannen aanwezig waren en dat op het hakkebord vaak stadswapens, dieren of soms bijbelse taferelen stonden. Daarboven, op het bovenste deel van het hakkebord, zijn op sommige schilderijen en modellen zeewezens te zien.

Overleg met kenners leverde geen eenduidige richtlijnen of vaste regels op waaraan een spiegel moet voldoen. Dat geeft enerzijds creatieve vrijheid, maar er zijn ook enkele voorwaarden die ik belangrijk vind. In de spiegel moeten Hoornse elementen in voorkomen:

    •    het wapen van Hoorn. Op meerdere plaatsen te zien in Hoorn

    •    een hoekman (Pieter Jansz. Liorne)

    •    een hoekvrouw (Aaltje)

    •    Hoorn aan de zee, met zeewezens en schelpen